Kleomenes III. Król reformator

Lacedemon w III wieku p.n.e pogrążony był w poważnym kryzysie. Niegdysiejsze mocarstwo zostało zepchnięte do roli drugorzędnego państwa. Spartanie musieli uznać nie tylko zdecydowaną przewagę Macedonii, która począwszy od czasów Filipa II stała się najpotężniejszym państwem w regionie, ale musieli również oglądać plecy Achajów.

Sparta, Związek Achajski, Macedonia

Związek Achajski kierowany przez utalentowanego polityka Aratosa z Sykionu wyrósł na regionalne mocarstwo. Achajowie umiejętnie wykorzystując osłabienie Macedonii do którego doszło po śmierci Antygona II Gonatasa, przeciągali jedno po drugim promacedońskie poleis na swoją stronę, obalając tyranów zainstalowanych w tamtejszych miastach jeszcze przez wspomnianego wyżej Antygona II Gonatasa. Szczytowym momentem powodzenia Achajów było zdobycie Koryntu, jednej kluczowych twierdz w rękach Macedończyków, zwanej ze względu na swe znaczenie kajdanami Hellady.

W czasie gdy na Peloponezie rósł w siłę Związek Achajski, Sparta rozdarta była konfliktami wewnętrznymi na tle ekonomicznym. W poleis nad Eurotasem, w wyniku zmian w strukturze własności, nastąpiła koncentracja ziemi w rękach nielicznych posiadaczy, co było szczególnie niebezpieczne wobec rolnego charakteru ustroju państwa.

Przeobrażenia jakie zaszyły w strukturze społeczeństwa poważnie osłabiły potencjał militarny Lacedemonu. Wedle Plutarcha: ostatecznie pozostało nie więcej niż siedmiuset Spartiatów, ale z tych, okrągło biorąc, tylko stu było takich, którzy posiadali ziemię (…). Reszta siedziała obok nich w mieście jako mizerny tłum w nędzy i pogardzie. Sparta w III wieku p.n.e począwszy od klęski w wojnie chremonidejskiej doznawała na arenie międzynarodowej serii porażek. Symbolem upadku znaczenia państwa był najazd Etolów, którzy uprowadzili podobno aż 50 tysięcy ludzi w niewolę.

W czasach kryzysu społeczno – ekonomicznego, który dotknął Spartiatów coraz większą popularnością cieszyła idea powrotu do ustroju Likurga. W Lacedemonie panowały buntownicze nastroje. Ludność (…) bez przerwy wyczekiwała odpowiedniej chwili do obalenia i zmiany istniejących stosunków. Pierwszą próbę zreformowania królestwa w duchu idei Likurga podjął pochodzący z rodu Eurypontydów, król Agis IV.

Młody władca zwykł mówić, że władzy królewskiej pragnie jedynie po to, aby za jej pomocą móc przywrócić do życia dawne prawa i obyczaje ojców. Król planował dokonać podziału ziemi na 4,5 tysiąca działek zwanych kleroi, które miały być przekazane obywatelom i 15 tysięcy działek dla periojków zdolnych do noszenia broni. Miało to odbudować potencjał militarny królestwa.

Plany reformy spotkały się z zaciekłym oporem bogaczy, na czele których stał pochodzący z królewskiego rodu Agiadów, król Leonidas II. Pomimo opozycji wąskiej grupy elit, Agisowi udało się wprowadzić część reform; zniesiono między innymi długi.

Niepowodzenia w polityce zagranicznej i zdrada Lizandrosa podkopały pozycję króla -reformatora. Lizandros był jednym z największych posiadaczy ziemskich w Lacedemonie, jednocześnie zaś jednym z najbardziej zadłużonych ludzi w państwie. Przebiegły oligarcha namówił Agisa by wprowadził reformę dwustopniowo – najpierw umorzyć długi, następnie parcelować ziemię. Król wpadł w sidła podstępnego polityka. Gdy Lizandros dzięki ustawie pozbył się swoich długów wystąpił przeciwko władcy.

Po trwających rok przepychankach między zwolennikami a przeciwnikami reform, król Agis został zamordowany  razem z matką i babką. Było to wydarzeni bez precedensu w historii Sparty, po raz pierwszy eforowie targnęli się na życie króla. Zwolennicy Agisa musieli uciekać z kraju. Reforma została tymczasowo utrącona przez oligarchiczną opozycję.

Jednak idea reform nie umarła wraz ze swym pomysłodawcą. Po kilku latach rządów reakcyjnej grupy możnych, do władzy doszedł Kleomenes III ożeniony z wdową po Agisie IV – Agatis.

Młody król pod wpływem żony zamierzał powrócić do koncepcji redystrybucji ziemi. Nauczony doświadczeniem zamordowanego poprzednika, zamierzał dokonać reformy państwa na drodze zbrojnego zamachu stanu.

Sparta-02
Tetradrachma Kleomenesa III. Źródło: Classical Numismatic Group. Opublikowano na licencji: CC BY-SA 3.0

Wojna kleomenejska

Tyche zdawała się sprzyjać zamiarom młodego króla. W roku 229 wybuchła wojna Sparty ze Związkiem Achajskim, która stała się dla Kleomenesa okazją do zdobycia sławy wojennej i pozyskania cennego atutu w postaci wiernej armii.

Przyczyną konfliktu pomiędzy Achajami a Spartą były ambicje Aratosa z Sykionu i Kleomenesa III, którzy pragnęli zjednoczyć cały Peloponez pod swym zwierzchnictwem.

Począwszy od 229 roku p.n.e relacje między Spartą a Związkiem Achajskim zaczęły się psuć. Pierwszym zgrzytem był graniczny spór między Spartą a Megalopolis, należącym od 235 roku p.n.e do Symmachii,  o świątynie Ateny, leżącą nieopodal miasta Belbina, w północno – zachodniej Lakonii. Kleomenes III zajął i ufortyfikował sporny obszar.

Aratos stojący na czele Związku pozornie zachował spokój, w rzeczywistości planował akcję, która miała osłabić wpływy Sparty. Strateg nawiązał kontakty z mieszkańcami Tegei i Orchomenos – miast w zachodniej Arkadii, pozostających w orbicie wpływów Sparty i przy udziale zdrajców usiłował nocnym atakiem zająć wspomniane miasta.

Plan spalił na panewce. Zwolennicy Achajów wewnątrz miast zawiedli, operacja nie udała się a Achajowie próbowali wycofać się niepostrzeżenie, co jednak nie uszło uwadze Spartan, którzy listownie pytali o cel wyprawy Achajów.

Eforowie obawiając się eskalacji konfliktu wezwali Kleomenesa do kraju. Ugodowa postawa eforów na nic się nie zdała – Aratos wykorzystał odwrót Spartan i zajął miasto Kafyje.

Przystąpienie Megalopolis do Związku Achajskiego w 235 roku p.n.e wciągnęło Achajów do sporów ze Spartą.

W jej toku Kleomenes pokazał duże zdolności dowódcze, bijąc między innymi wojska achajskie w bitwie pod górą Likajon w Arkadii w 229 roku p.n.e i dyplomatyczne, czego dowodem było zapewnienie sobie poparcie Elidy. Kolejnym ciosem dla Symmachi był klęska pod Laodikeją w 227 roku p.n.e i śmierć byłego tyrana Megalopolis, a wówczas czołowego polityka Związku – Lydiadasa.

Zamach stanu

Opromieniony sławą zwycięzcy król wykorzystał fakt, że wszyscy przeciwnicy reform znajdują się wraz z armią poza granicami Sparty, i w 227 roku p.n.e powrócił do miasta na czele najemników i obalił geruzję.

Czterech z pięciu eforów zginęło, 80 przeciwników reform zostało zesłanych na wygnanie. Eforat jakoby niezgodny z tradycjami Likurga został zlikwidowany.

Kleomenes wprowadził w życie nową, nieco zmodyfikowana wersję reform Agisa IV. Zniesiono długi i dokonano podziału ziemi, powrócono również do starych spartańskich zwyczajów: wspólnych posiłków, surowego trybu życia i tradycyjnego wychowania zwanego agoge. Pomocą w wdrożeniu zmian służył filozof Sfajros z Borystenity.

Na urząd drugiego króla w miejsce zamordowanego Archidamosa powołano brata Kleomenesa, Euklejdasa, przywracając formalnie diarchię. Zmiany nie ominęły także armii. Kleomenes przezbroił cztery tysiące żołnierzy w macedońskie sarissy i wyćwiczył ich do walki w nowym szyku.

W oczach sąsiadów poczynania Kleomenesa miały znamiona rewolucji społecznej. Masy biedoty zamieszkującej poleis na Peloponezie, widziały we władcy Sparty wybawiciela, który dokona nowego, sprawiedliwego podziału ziemi.

Zupełnie odmienne uczucia względem Kleomenesa żywili przedstawiciele peloponeskich elit, którzy obawiali się rozprzestrzeniania reform na sąsiednie państewka. To niezrozumienie istoty rzeczy przez ludzi spoza Lacedemonu miało w przyszłości przyczynić się do klęski króla Sparty. Chwilowo przyniosło jednak wymierne korzyści – kolejne miasta przechodziły na stronę Lacedemończyków.

Zimą 226 roku armia spartańska wtargnęła na ziemie Megalopolis i splądrowała je. Następnie Kleomenes zdobył Mantineję, której mieszkańcy wymordowali załogę achajską. Przerażeni postępami Kleomenesa i ogólnym wrzeniem wśród ludu, Achajowie zgromadzili wszystkie wojska jakimi rozporządzali i stanęli jesienią 226 roku p.n.e do bitwy pod Hekatombojon, niedaleko miasta Dyme. Bitwa zakończyła się ciężką klęską Achajów.

Władze związku zmuszone zostały szukać ratunku w pertraktacjach. Kleomenes zażądał ogłoszenia go hegemonem związku, w zamian oferował natychmiastowy zwrot jeńców wojennych i zdobytych ziem.

Król Sparty miał wielu zwolenników wśród Achajów, którym imponowała osobowość i sukcesy militarne Kleomenesa.

Przeciwnikiem takiego rozwiązania był Aratos z Sykionu. Sykiończyk reprezentował  bogatą oligarchie obawiającą się reformatorskich zapędów Kleomenesa. Niemałą rolę odgrywał zazdrość jaką odczuwał Aratos dla osiągnięć młodszego rywala. Możliwe, że strony doszłyby do porozumienia, ale na drodze stanęła nagła choroba Kleomenesa, która uniemożliwiła mu przybycie na radę. Wobec tego negocjacje zostały zerwane.

Nowa kampania wojenna Kleomenesa w 225 roku p.n.e przeciw Achajom przemieniła się w marsz triumfalny. Kolejne miasta dobrowolnie przechodziły na stronę króla Sparty. Pellene i Argos przyjęło załogi spartańskie. Szczególnie przyłączenie się Argos, odwiecznego wroga Sparty było wielkim sukcesem Kleomenea. Po raz pierwszy w historii Argiwowie uznali zwierzchnictwo króla Sparty.

Rozkład struktur Związku Achajskiego postępował w zastraszającym tempie. O mierze upadku znaczenia Związku i samego Aratosa świadczy rewolta w Sykionie, rodzinnym mieście stratega. Aratosowi z trudem udało się zaprowadzić porządek w Sykionie.

Kryzys spotęgowało wyjście na jaw negocjacji między Aratosem Starszym a królem Macedonii, Antygonem III Dosonem. Sykiończyk w zamian za zbrojną interwencję przeciwko Kleomenesowi obiecał Antygonowi III oddanie Koryntu.

Informacja o tych knowaniach oburzyła mieszkańców Koryntu, których chciał przehandlować Aratos. Koryntyjczycy wrogo nastawieni do Macedonii podnieśli bunt i przeszli na stronę Sparty.

W ten niespodziewany sposób król Sparty odniósł kolejny sukces, zyskując miasto będące kluczem do Peloponezu. Zwycięstwo było niekompletne albowiem na cytadeli miejskiej -Akrokoryncie utrzymała się załoga achajska.

Wieści o układach Aratosa z Macedończykami dotarły również do króla Sparty, który zaproponował Aratosowi umiarkowane warunki pokoju. Kleomenes najwyraźniej obawiał się konfrontacji z Antygonidą. Jak miała pokazać przyszłość – słusznie.

Mimo ugodowej postawy Kleomenesa, Aratos szedł w zaparte i nie zważając na fatalną sytuację w jakiej znalazł się Związek Achajski nie chciał słyszeć o zawarciu pokoju.

Tymczasem król Sparty odniósł kolejny sukces, tym razem na arenie dyplomatycznej – król Egiptu, Ptolemeusz III Euergetes zerwał sojusz z Achajami i sprzymierzył się ze Spartą. Władca bogatego Egiptu zgodził się wypłacać Sparcie spore subwencje.

Dobra passa Kleomenesa skończyła się w 224 roku p.n.e, wraz z oficjalnym zawarciem sojuszu między Związkiem Achajskim a Macedonią. Aratos za cenę niezależności Achajów kupił sobie militarną interwencję Dosona przeciwko Lacedemonowi.

Antigonus_Doson
Moneta Antygona III Dozona. Źródło: Classical Numismatic Group. Opublikowano na licencji CC BY-SA 3.0

Wojna spartańsko – macedońska

Włączenie się do wojny Antygona III zmieniło diametralnie układ sił. Sparta nawet wspierana subwencjami Lagidów nie mogła dorównać militarnemu potencjałowi Macedonii.

Kleomenes zdawał sobie sprawę z niebezpieczeństwa. Postanowił powstrzymać macedońską inwazję na Istmie. Wąski przesmyk został umocniony wałem i rowem.

Początkowo wszystko szło po myśli Kleomenesa III. Macedończycy próbowali przebić się nocnym atakiem w okolicy portu Lechajon przez linie Spartan, ale zostali odparci.

Macedończycy nie zamierzali jednak odpuścić. Antygon III planował ominąć umocnienia wroga drogą morską i wysadzić desant pod Sykionem, który wciąż pozostawał w rękach zwolenników Aratosa.

Zebranie odpowiedniej liczby jednostek do przewozu wojska wymagało czasu. W międzyczasie doszło do wydarzeń, który kompletnie zmieniły plany zarówno Antygona, jak i Kleomenesa.

W Argos wybuchło antyspartańskie powstanie. Przyczyną rewolty były zawiedzione nadzieje tamtejszej ludności, która spodziewała się wprowadzenia reform na wzór tych przeprowadzonych w Sparcie. Wysłańcy ze zbuntowanego miasta poprosili o wsparcie Aratosa.

Król Antygon III nie zwykł marnować takich okazji. Otworzenie nowego frontu na tyłach Kleomenesa dawało szansę na zmuszenie Spartan do wycofania się z Istmu, lub w najgorszym razie zmuszało ich do uszczuplenia swoich sił na głównym froncie.

Antygon wysłał powstańcom na pomoc 1,5 tysiąca żołnierzy pod wodzą Aratosa, Sykiończyk był co prawda nie fortunnym wodzem, ale posiadającym wielki autorytet i duży talent dyplomatycznym. Połączone siły Aratosa i Argiwów obległy spartański garnizon w cytadeli.

Początkowo Kleomenes bagatelizował wydarzenia na tyłach, sądził, że zdoła za pomocą stosunkowo niewielkich sił zaprowadzić porządek w zrewoltowanym poleis. W tym celu król Sparty wysłał jednego z wodzów,  Megistonusa na czele dwutysięcznego oddziału do Argos. Strategowi nie udało się jednak opanować sytuacji; Megistonius poległ w trakcie walk na ulicach Argos.

Wówczas Kleomenes obawiając się że zostanie odcięty od Sparty, porzucił swoją pozycję na Istmie i szybkim marszem ruszył na Argos. Spartańska załoga na cytadeli broniła się ostatkiem sił. Kleomenes liczył jeszcze, że szybka i zdecydowana reakcja pozwoli mu stłumić bunt.

Królewscy saperzy przekopali tunel dzięki któremu Kleomenes uzyskał łączność z załogą cytadeli. Następnie oddziały spartańskie ruszyły do szturmu na mury miejskie. Wojownicy Kleomenesa za pomocą drabin dostali się na mury i opanowali część miasta, obrońcy kontynuowali walkę w ciasnych uliczkach. W tej fazie walki duże usługo oddali królowi kreteńscy najemnicy, którzy za pomocą pocisków zmusili do ucieczki Argiwów i Achajów. Być może gdyby Spartanie mieli więcej czasu zdołaliby zdobyć całe miasto, ale z odsieczą zbliżał się już Antygon Doson.

Król Macedonii po odwrocie Kleomenesa z Koryntu zajął to miasto, obsadził Akrokorynt swoją załogą, następnie ruszył pod Argos. Kiedy na ulicach miasta wciąż toczyły się walki między Argiwami wspieranymi przez ludzi Aratosa a Spartanami piechota Antygonidy zaczęła schodzić z gór na równinę. Król Macedonii bojąc się że nie zdąży dotrzeć z piechotą na czas pchnął jazdę z odsieczą. Macedońska konnica przecięła równinę i zaczęła wdzierać się przez bramy miejskie. Panował ogromny chaos.

Kleomenes nie chciał podzielić losu Pyrrusa, który poległ w podobnych okolicznościach w Argos. Zarządził odwrót i maszerując przez Mantineję dotarł do Lakonii.

W 224 roku p.n.e Kleomenes przez moment był u szczytu kariery, by następnie w ciągu kilku tygodni stracić wszystkie wcześniejsze zdobycze.

Walki z 223 roku p.n.e również toczyły się pod dyktando Antygona III, który zdobył Tegeę, Orchomenos, Mantineję, Heraje i Telfuzę .

W wyniku kampanii w 223 roku Antygon Doson wyparł spartańskie załogi z wszystkich miast i twierdz leżących poza Lakonią. Zwycięskie wojska macedońskie powróciły na zimę do ojczyzny, a u boku Antygona Dosona pozostały jedynie oddziały najemników.

Zepchnięty do defensywy Kleomenes wyzwolił sześć tysięcy helotów, z których dwa tysiące włączył do swojej armii.

Król Sparty wykorzystał oddalenie głównych sił macedońskich i podjął zimą działania zaczepne. Jego celem było Megalopolis leżące w Arkadii. Nocnym atakiem udało się Spartanom opanować część murów, nim Megalopolitanie zorientowali się w sytuacji wojska Kleomenes weszły do miasta.

Kleomenes usiłował po tym sukcesie oderwać Megalopolis od sojuszu z Macedonią. Zaproponował mieszkańcom zwrot miasta w zamian za zerwanie poru zmienia z Antygonem i przejście na jego stronę. Oferta spartańska została odrzucona, wobec czego Kleomenes rozkazał zburzyć Megalopolis.

Następnie armia spartańska najechała Argolidę, gdzie przebywał Antygon III Doson. Kleomenes pustoszył okolicę licząc, że uda mu się sprowokować króla Macedonii do walki. Doson nie kwapił się do podjęcia rękawicy, dysponował jedynie częścią armii i nie chciał ryzykować starcia nie mając przy sobie całości wojsk. Antygon III pozostał za murami miasta Argos, bezczynnie przyglądając się łunom pożarów, jakie wzniecały w okolicy spartańskie oddziały. Bierność Macedończyka oburzała mieszkańców Argos, ale Antygonida planował ostateczną rozgrywkę z Kleomenesem na lato 222 roku p.n.e i nie zważał na pretensje swoich greckich sojuszników.

Bitwa pod Sellazją

Wczesnym latem 222 roku p.n.e armia macedońska powróciła na Peloponez. Antygon Doson wyruszył w czerwcu lub lipcu na czele około 29 tysięcznej armii, na Lakonię, aby ostatecznie złamać siły króla Sparty.

W czerwcu lub lipcu wojska króla Macedonii wkroczyły do Lakonii i zatrzymały się pod Sellazją.

Kleomenes wzmocniony subsydiami wypłaconymi przez króla Egiptu Ptolemeusza III Euergetesa zwerbował wielu najemników do armii i intensywnie przygotowywał się do odparcia inwazji. Spartanie obsadzili wszystkie przejścia do kraju załogami.

Król Sparty na czele głównych sił zajął pozycję pod Sellazją, trafnie przewidując, że Antygon właśnie tamtędy będzie próbował wtargnąć do Lakonii. Siły jakimi rozporządzał liczyły około 20 tysięcy ludzi.

Droga do Sparty biegła doliną położoną pomiędzy dwoma wzgórzami, zachodnim Euas i wschodnim Olimp. Teren sprzyjał obronie, dostęp do spartańskich pozycji utrudniała od północy rzeka Gorgylos. Środek równiny przecinał strumień zwany Ojnus. Zachodnie wzgórze zwane Euas spadało stromo do rzeki, wschodnie wzgórze, Olimp miało łagodniejsze zbocza i było bardziej dostępne. Kleomenes dodatkowo wzmocnił swoja pozycję fortyfikując za pomocą rowu i wału podejście do obu wzgórz.

Wrogie armie przez pewien czas obozowały w niewielkiej odległości od siebie bacznie się obserwując. Żadna ze stron nie kwapiła się do frontalnego ataku. Spartanie przyjęli defensywną taktykę, zajmowali silnie umocnioną pozycję obroną, która niwelowała liczebną przewagę przeciwnika.

Kleomenes liczył zapewne, że albo zmusi Macedończyków do frontalnego ataku na swoje pozycje i odeprze ich, albo też przeciągnie kampanię tak długo że wróg będzie musiał wycofać się na leże zimowe.

Na pozór w lepszej sytuacji znajdował się Kleomenes III, ale miał poważne problemy, król Ptolemeusz III Euergetes niespodziewanie zerwał sojusz ze Spartą. Oznaczało to zakręcenie kurka z egipskimi pieniędzmi, zaś gros wojsk króla Sparty stanowili najemnicy. Przed Kleomenesem stanęła nieciekawa perspektywa utraty kilku tysięcy najemników.

Antygon Doson nie próżnował, jego zwiadowcy przez kilka dni prowadzili rozpoznanie terenu i przynieśli swemu władcy ciekawe informacje. Okazało się, że można obejść spartańskie pozycje na górze Euas.

Król Macedonii postanowił przejąć inicjatywę, nocą wysłał część oddziałów na tyły wojsk spartańskich stacjonujących na Euas. Za dnia reszta armii macedońsko – greckiej miała ruszyć do decydującego ataku.

Manewr ten w znacznym stopniu przesądził o losach bitwy pod Sellazją. Spartanie najpierw zostali pobici na swoim lewym skrzydle, wówczas Kleomenes stojący na prawej flance próbował ratować sytuację atakując macedońską falangę. Spartanie z impetem natarli na Macedończyków, odrzucając przeciwnika o 5 stadiów w tył. Kleomenes osobistą odwagą dawał przykład swoim żołnierzom, jak donosi Pompejusz Trogus, Kleomenes: „Zabił on mnóstwo wrogów i na całym ciele jeszcze ociekał tak swoją, jak i nieprzyjacielską krwią”. Jednak macedońska falanga ustawiona w 32 szeregi w końcu przemogła Spartan. Król widząc klęskę uszedł w towarzystwie kilku konnych do Sparty.

Kleomenes poniósł pod Sellazją druzgocącą klęskę. Łącznie z około 20 tysięcznej armii spartańskiej ocalało około 4 tysięcy żołnierzy. W większości najemników.

Na dworze Ptolemeuszy

Król nie widząc szans na skuteczną obronę Sparty, zalecił mieszkańcom, aby nie stawiali oporu Antygonowi Dosonowi, a sam z grupką przyjaciół udał się do portu Gytejon, skąd pożeglował do Cyreny, należącej do Ptolemeuszy.

Z perspektywy czasu można powiedzieć, że był to błąd. Już kilka dni po bitwie Antygon III musiał opuścić Peloponez. Powodem był najazd barbarzyńców, którzy korzystając z okazji, że większość armii macedońskiej przebywa w Grecji pustoszyli Macedonię. Tego jednak nie mógł wiedzieć w tamtym momencie Kleomenes.

Octadrachm_Ptolemy_III_BM_CMBMC103
Złota moneta z wizerunkiem Ptolemeusza III Euergetesa. Domena publiczna

Z Cyreny Spartanin przybył do stolicy Egiptu, Aleksandrii, gdzie przyjął go niedawny sojusznik – Ptolemeusz III Euergetes. Król Egiptu traktował gościa bardzo uprzejmie, podarował wygnańcowi pokaźną sumę pieniędzy i obiecał w przyszłości dać mu okręty i żołnierzy, żeby mógł odzyskać Spartę.

Nigdy do tego nie doszło. Jakiś czas później Ptolemeusz III zmarł, a tron objął młody Ptolemeusz IV Filopator. Nowy król zamiast z Macedonią wolał wojować z heterami. Ster rządów w Egipcie przejął minister Sosibos.

Tymczasem Kleomenes coraz bardziej się niecierpliwił, z Grecji docierały optymistyczne wieści – Antygon III zmarł w 221 roku p.n.e, a jego następcą został młodziutki – Filip V. Zmiana na tronie Macedonii zachęciła Etolów do wojny ze Związkiem Achajskim, wspieranym przez Macedonię. Sytuacja polityczna sprzyjała powrotowi Kleomenesa. Jednak Ptolemeusz IV nie kwapił się do udzielenia wsparcie militarnego.

Ostatnia walka trzynastu Spartan

Wkrótce zresztą Kleomenes popadł w niełaskę. Spartanin wiele czasu spędzał w aleksandryjskim porcie, gdzie pewnego dnia spotkał starego znajomego – Nikagorasa z Messeny. Król Sparty był winny Nikagorasowi sporą sumę pieniędzy, mimo to przyjaźnie zagadnął starego znajomego, pytając, co robi w Aleksandrii. Nikagoras odparł, że przywiózł konie bojowe dla króla Ptolemeusza. Kleomenes skwitował to drwiąco: „Wolałbym, żebyś przybył raczej w harfistkami i chłopcami do uprawiania nierządu; bo to teraz jest najbardziej naglącą potrzebą naszego króla”. Żart z króla Egiptu był przedni, ale przyszłość pokazała, że również zgubny dla Kleomenesa.

Kilka dni później Nikagoras upomniał się o zwrot długu. Spartanin nie mając pieniędzy zbył wierzyciela. Wówczas Nikagoras doniósł Sosibosowi o drwinach Kleomenesa z Ptolemeusza. Minister z zadowoleniem przyjął te wieści. Od jakiegoś czasu zamierzał pozbyć się Kleomenesa z dworu. Teraz nadarzała się okazja. Żeby nadać większą rangę aferze Sosibos dołożył jeszcze oskarżenie jakoby Kleomenes planował zbrojnie przejąć Cyrenę. Przestraszony Ptolemeusz IV rozkazał uwięzić Kleomenesa. Niewola co prawda nie była ciężka, króla Sparty wraz z towarzyszami zamknięto w luksusowym pałacu, jednak Spartanie byli pod strażą.

Kleomenes początkowo łudził się, że to tylko nieporozumienie i że wkrótce odzyska wolność. Złudzenia rozwiały się po wizycie jednego z zaufanych ludzi Ptolemeusza IV. Dworak będący zarazem dobrym znajomym Kleomenesa, odwiedził więźnia i zapewniał Spartanina, że wszystko będzie dobrze. Gość wychodząc zrugał strażników, że nie pilnują dość czujnie tak groźnego zwierza. Nie wiedział, że Kleomenes stoi nadal przy drzwiach. Spartanin po tym wydarzeniu stracił wiarę w polubowne rozwiązanie sprawy.

Król Sparty nie miał zamiaru biernie czekać na to co przyniesie los. Postanowił zbiec z więzienia i obalić Ptolemeusza!

Żeby uśpić czujność wartowników, Spartanie wyprawili ucztę na której wino lało się strumieniami. Biesiadnicy poczęstowali alkoholem również strażników, którzy spili się i zasnęli.

Wówczas Kleomenes z dwunastoma towarzyszami opuścili dom i ruszyli ulicami Aleksandrii w kierunku królewskiego pałacu. Po drodze nawoływali mieszkańców, żeby się do nich przyłączyli i obalili tyranię. Nikt nie miał zamiaru ich poprzeć.

Koło pałacu królewskiego natknęli się na komendanta miasta, jadącego kwadrygą, w towarzystwie służby i straży przybocznej. Spiskowcy rzucili się na dostojnika, rozgromili jego obstawę, a samego komendanta zabili. Kleomenes widząc, że nie pozyska poparcia zwykłych aleksandryjczyków zdecydował się uderzyć na więzienie. Liczył, że uwolnieni więźniowie przyłączą się do powstania. Zaalarmowane straże zaryglowały jednak bramy do więzienia, krzyżując plan króla Sparty.

Kleomenes jeszcze przez jakiś czas błąkał się po ulicach stolicy, a ponieważ nikt nie chciał się do niego przyłączyć, zrozumiał wreszcie, że to koniec. Zrezygnowani Spartanie popełnili zbiorowe samobójstwo przebijając się mieczami.

Nie był to koniec tragedii. Gdy król Ptolemeusz dowiedział się o buncie Spartan, rozkazał wymordować rodziny powstańców. Zginęły między innymi dzieci Kleomenesa. Ciało króla Sparty z rozkazu króla Egiptu przybito do krzyża.

 

Potrzebuję Twojego wsparcia! Wszystkie treści udostępniam bezpłatnie, nie oznacza to jednak, że powstają bez kosztów.

Możesz wesprzeć mnie za pośrednictwem – Patronite.pl

 

Podaj adres e-mail w celu obserwowania tego bloga i otrzymywania powiadomień o dodaniu nowych wpisów.

Dołącz do 1 550 obserwujących.

 

Bibliografia

 

Źródła:

Marek Junianus Justynus, Zarys dziejów powszechnych starożytności na podstawie Pompejusza Trogusa, przeł. I. Lewandowski, Warszawa 1988.

Pauzaniasz, Wędrówki po Helladzie.

Plutarch z Cheronei, Żywoty znakomitych mężów, tłum. M.Brożek, Wrocław 2004

Polibiusz z Megalopolis, Dzieje, przeł. i oprac. S.Hammer, Wrocław 2005.

 

Opracowania:

 

Adams W.L., 2010, Alexander’s Successors to 221 BC, w: A Companion to Ancient Macedonia,

Austin M.M., 2006, The Hellenistic World From Alexander to the Roman Conquest, New York.

Cartledge P., Spawforth A., 2002, Hellenistic and Roman Sparta. A tale of two cities, London – New York.

Gabbert J.J., 2004, Antigonus II Gonatas. A Political  Biography, London – New York.

Errington R.M.,  2010, Historia świata hellenistycznego 323 – 30 p.n.e, Kraków.

Hammond N.G.L., Walbank F.W., 1988, A History of Macedonia: 336 – 167 B.C, Oxford.

Hammond N.G.L., 1999, Starożytna Macedonia, Warszawa.

Kulesza R., 2003, Sparta w V – IV wieku p.n.e, Warszawa.

Morgan J.G., 1981, Sellasia Revisited, w: American Journal of Archealogy, vol 85.

Park M., 2010, Sparta, Macedon and Achaea: The politics and Battle of Sellasia,

Shipley G.J., Hansen M.H., 2006, The Polis And Federalism, w: The Cambridge Companion to the Hellenistic World,

Świderkówna A., 1999, Hellada królów, Warszawa.

Tarn W., 1957, Cywilizacja hellenistyczna, Warszawa.

Toynbee A.J., 2001, Hellenizm. Dzieje cywilizacji, Toruń.

Walbank F.W., 2003, Świat hellenistyczny, Warszawa.

Walbank F.W., 2008, Macedonia and the Greek leagues, w: The Cambridge Ancient History vol. VII part. 1 The Hellenistic World.

Wipszycka E., Bravo B., 2010, Historia starożytnych Greków, t. III, Warszawa.

 

 

 

 

 

 

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s