Legioniści Krassusa w Chinach. Historia pewnego mitu

Latem 53 roku p.n.e na polach nieopodal miasta Carrhae Republika Rzymska poniosła jedną z najdotkliwszych porażek w swojej historii. Armia sławnego triumwira Marka Licyniusza Krassusa, pogromcy Spartakusa, została pokonana przez znacznie mniejsze siły partyjskie.

Najgorsze było jednak przed Rzymianami, w czasie kilkudniowego pościgu partyjscy jeźdźcy wycięli lub schwytali większość żołnierzy triumwira. Sam Krassus został zwabiony na rozmowy pokojowe i zabity. W ręce zwycięzców wpadły święte orły legionowe. Z armii rzymskiej zdołało uciec do Syrii ok. 10 tys. ludzi.

Partowie wzięli do niewoli ok. 10 tysięcy legionistów, których jak podaje Pliniusz Starszy wcieli w szeregi swojej armii i przesiedlili na dalekie wschodnie rubieże swego imperium, do Margiany.

Nie było to nic nowego, wiele lat wcześniej inny król Partów włączył do swojej armii greckich najemników, którzy wcześniej walczyli przeciwko niemu pod rozkazami króla Syrii, Antiocha Sidetesa.

Marcus_Licinius_Crassus_Louvre
Krassus pragnął zdobyć na Wschodzie sławę i bogactwo.

Gdy wreszcie po przeszło trzydziestu latach, w 20 roku p.n.e Oktawian August wymusił na Partach zwrot zdobytych orłów i wypuszczenie jeńców wziętych w czasie kampanii 53 roku p.n.e, do domu wróciło zaledwie garstka byłych legionistów Krassusa. Co stało się z pozostałymi?

W latach 50. dwudziestego wieku profesor Homer Dubs ogłosił, że znalazł rozwiązanie zagadki, jego zdaniem część legionistów trafiła do Chin!

Swoją hipotezę Dubs oparł na lakonicznej wzmiance w „Historii dawnej dynastii Han”, w której przeczytać można o bitwie chińskich żołnierzy pod miastem Zhizhi z oddziałem piechoty walczącym w „szyku rybiej łuski”. Profesor uznał, że szyk „rybiej łuski” to rzymskie testudo (żółw) formacja używana przez Rzymian do osłony przed ostrzałem.

Zwycięzcy Chińczycy wzięli obrońców do niewoli, a następnie przesiedlili  do miasta Li Qian (dzisiejsza wieś Zhelaizhai) , leżącego na szlaku handlowym. Nazwę Li Qian można przetłumaczyć jako Rzym lub jak wolą inni – legion. Według Dubsa część legionistów Krassusa dokonała żywota właśnie tam.

Śmiała hipoteza Dubsa nie spotkała się z poparciem w świecie naukowym. Wysuwano wiele zarzutów przeciw pomysłowi Dubsa. Do bitwy pod Zhizhi doszło w 36 roku p.n.e, zaś nazwa Li Qian pojawia się po raz pierwszy w chińskich źródłach już w 60 roku p.n.e, a więc na wiele lat przed domniemanym starciem rzymsko – chińskim, jak również samą bitwą pod Carrhae.

Problem stanowiła również geografia. Miasto, którego mieli bronić legioniści należało do koczowników i leżało na terenie obecnego Kazachstanu, w dużej odległości od Margiany, gdzie zostali osadzeni Rzymianie przez Partów.

Co mieli robić nowi poddani Króla Królów tak daleko od granic Partii? Pojawiały się dwie hipotezy – pierwsza – że Rzymianie zbiegli z Margiany, nie mogąc zaś wrócić do Rzymu, wyruszyli na Wschód, gdzie przyłączyli się do żyjących tam koczowniczych plemion, identyfikowanych obecnie z Hunami.

Druga hipoteza mówiła, że legioniści zostali wysłani przez Partów do Hunów jako doradcy wojskowi/instruktorzy mający pomóc odeprzeć inwazję armii chińskiej.

Margiana-300BCE
Margiana. CC BY-SA 3.0

Hipoteza Dubsa została odrzucona przez świat naukowców, jako oparta jedynie na poszlakach. Mimo to legenda zaczęła żyć własnym życiem.

Nowa fala zainteresowania rzekomą obecnością Rzymian w Chinach przyszła w latach 90. dwudziestego wieku. Prowadzono wówczas prace archeologiczne  w regionie Zhelaizhai. Nie znaleziono jednak żadnych dowodów na obecność legionistów.

Entuzjastów to jednak nie zniechęcało, wysuwali oni argument, że część mieszkańców Zhelaizhai ma cechy indoeuropejskie. Badania DNA wykazały, że 46% przebadanych  ma sekwencje genetyczne podobne do europejskich. Dla zwolenników teorii jest to dowód na rzymskie pochodzenie miejscowych.

Niestety nie można traktować tych wyników, jako wyznacznika czegokolwiek. Chiny w ciągu swej długiej historii walczyły z ludami indoeuropejskimi czego pozostałością może być domieszka indoeuropejskiej krwi w żyłach mieszkańców Zhelaizhai.

LocationParthia
Imperium Partów. CC BY-SA 3.0

Około 20 roku p.n.e do Rzymu powrócili nieliczni jeńcy wzięci w 53 roku p.n.e. Musieli przeżyć spory szok. Świat, który pamiętali uległ dużym przeobrażeniom. Republika rzymska przestała istnieć, a w jej miejsce zajęło Cesarstwo. Na byłych legionistów Krassusa nikt zresztą nie czekał z otwartymi ramionami. Oktawian August rozkazał osadzić ich na prowincji.

Co się stało z większością legionistów schwytanych przez Partów? Odpowiedź może być prozaiczna – istnieje duże prawdopodobieństwo, że po prostu już nie żyli. Co prawda nie dysponuję statystykami na temat długości życia legionistów, ale istnieją takie dane dla pretorianów.

Doktor Ireneusz Łuć na podstawie inskrypcji nagrobnych pretorianów, ustalił, że średnia długość życia żołnierza gwardii w okresie  I – IV wieku nasze ery wynosiła zaledwie trzydzieści trzy i pół roku. Przy założeniu, że najmłodsi legioniści Krassusa mieli w 53 roku p.n.e szesnaście lat, to w 20 roku p.n.e mieli już 49 lat, a więc o wiele więcej niż wynosiła średnia życia pretorianina.

Zapewne część pozostałych przy życiu legionistów mogła nie chcieć wracać. Wiadomo, że niektórzy z jeńców założyli nowe rodziny w Partii, mieli potomstwo i zrozumiałe, że nie chcieli porzucać po tylu latach nowych domów.

 


 

„A jeśli dobra sztuka, oklaski dajcie

i razem wszyscy radość nam swą okażcie”

 

W starożytności aktorzy tymi słowami kończyli występy na scenie. Czasy się zmieniły, więc jeśli powyższy artykuł przypadł Wam do gustu nie musicie dawać oklasków; swą sympatię możecie okazać w inny sposób – obserwując Antyczny.blog i udostępniając tworzone przeze mnie treści na Twiterze i Facebooku lub zapisując się do poniższego newslettera.

Podaj adres e-mail w celu obserwowania tego bloga i otrzymywania powiadomień o dodaniu nowych wpisów.

 

 

Bibliografia

 

Źródła:

Plutarch, Żywot Krassusa.

Pliniusz Starszy, Historia Naturalna

 

Opracowania:

I. Łuć, Oddziały pretorianów w starożytnym Rzymie, Lublin 2004.

M. Piegdoń, Krassus. Polityk niespełnionych ambicji, Kraków 2011.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s