Archiasz z Turioj

Demostenes był nieprzejednanym wrogiem Macedonii. Po klęsce Aten musiał uciekać z ojczyzny i szukać azylu na egejskiej wyspie. W ślad za nim wyruszył „łowca zbiegów” – Archiasz z Turioj.

„Wszak nikt nie jest tak nieobeznany z historią, żeby się nie dowiedział, jak Antypater, pokonawszy Hellenów w bitwie pod Lamią, najgorzej potraktował nieszczęśliwych Ateńczyków, a tak samo innych, w swojej zaś bucie i bezprawiu posunął się tak daleko, że ustanowił ludzi, którzy mieli polować na wygnańców, i wysłał ich do miast na tych, co oświadczyli się przeciw domowi macedońskiemu, albo w ogóle w czymś mu dokuczyli. Jednych przemocą uprowadzano ze świątyń, drugich odrywano od ołtarzy, a potem wśród mąk zabijano; (…)” – w ten sposób Polibiusz z Megalopolis opisywał politykę prowadzoną przez stratega Europy Antypatra wobec Hellady.

Jednym z owych wysłanników Antypatra, którzy polowali na zbiegów był Archiasz z Turioj. Jak powiedzieliby Chińczycy, Archiaszowi przyszło żyć w ciekawych czasach. Hellada od wieków podzielona i szarpana wojnami miast – państw o hegemonię w regionie znalazła się po 338 roku p.n.e w cieniu Macedonii.

O wolność Hellady

Miłujący wolność i partykularne wojenki Grecy z trudem znosili rządy Macedończyków. Szansa na zrzucenie jarzma pojawiła się w 323 roku p.n.e. W odległym Babilonie na początku czerwca zmarł niespodziewanie po krótkiej chorobie Aleksander Wielki. Stworzone przez niego Imperium pozostało bez dziedzica, który natychmiast mógłby przejąć władzę.

Zaistniałą sytuację postanowiły wykorzystać Ateny, wszczynając wojnę przeciw Macedonii, która przeszła do historii pod nazwą wojny lamijskiej. Rządzący Macedonią w imieniu Argeadów, stary wicekról – Antypater okazał się groźniejszym przeciwnikiem niż Grecy spodziewali się. Po początkowych sukcesach, wojska koalicji greckich państewek zostały rozgromione przez armię macedońską w bitwie pod Krannon latem 322 roku p.n.e.

Nadszedł czas rozliczeń i prześladowań dla czołowych polityków wrogo nastawionych do Macedonii. Antypater zwolennik rządów twardej ręki, nie miał zamiaru pobłażać buntownikom. Domagał się wydania czołowych antymacedonskich polityków, w tym słynnego mówcy – Demostenesa i kilku innych znaczących ludzi.

Demosthenes_orator_Louvre
Demostenes, syn Demostenesa

Zagrożeni przedstawiciele opozycji przezornie zbiegli z Aten, Antypater bynajmniej nie zamierzał zapominać o swych wrogach. Banicja nie wystarczała staremu wodzowi, pragnął on śmierci wszystkich tych, którzy ośmielili się przeciwstawić władzy Macedonii.

Łowca zbiegów

Strateg Europy wysłał w pościg za uciekinierami Archiasza z Turioj, który po tej misji otrzymał przydomek phygadotheras – łowca zbiegów.

Archiasz był niezwykle ciekawą i niejednoznaczną postacią. Pochodził z Turioj, greckiej kolonii położonej w Italii. Zanim został najemnikiem był aktorem, ale nie osiągnął w tej dziedzinie większych sukcesów, co chyba była dla niego powodem kompleksów.

Miał jednak Archiasz spory talent pedagogiczny, bowiem jego uczeń Polos z Ajginy, został sławnym aktorem. Łowca zbiegów zrobił błyskotliwa karierę u boku Antypatra, jego pierwsza poważną misją było pojmanie ateńskich uciekinierów.

Archiasz wytropił najpierw trzech ateńskich zbiegów na wyspie Ajgnie, w tym sławnego prawnika i sabarytę, Hiperajdesa. Ateńczycy szukali azylu w tamtejszej świątyni Ajaksa, i chociaż zwyczajowo nikt nie miał prawa pojmać ich w przybytku bóstwa, tym razem spotkała ich przykra niespodzianka. Arachiasz okazał się człowiekiem mało pobożnym i niedbającym o stare zwyczaje. Nie bawiąc się w ceregiele przemocą wyciągnął swoje ofiary ze świątyni i odesłał do Antypatra.

Azyl w świątyni

Następnie najemnik pożeglował na wyspę Kalurię, gdzie w świątyni Posejdona znalazł azyl Demostenes. Archiasz początkowo próbował perswazją zachęcić starca, żeby udał się z nim do Antypatra.

W gładkich i uprzejmych słowach zapewniał, że ateńskiemu mówcy nic nie grozi ze strony namiestnika. Spotkała go jednak odmowa, Demostenes odrzekł: „Nie, Archiasie. Jak nie przekonywała mnie twoja gra na scenie, tak samo i obecnie nie przekonują mnie twoje obietnice”.

Złośliwa aluzja do nieudanej kariery aktorskiej rozwścieczyło Łowcę zbiegów, który zaczął wygrażać Ateńczykowi. Jednak nie zrobiło to większego wrażenia na Demostenesie, który skwitował wybuch furii Archiasza – „Teraz dopiero przemawiasz do mnie prawdziwie po macedońsku, bo przedtem grałeś komedię. Zaczekaj chwilę, zabierzesz ode mnie list do Aten”.

smiercDemostenesa

Śmierć Demostenesa

Demostenes oddalił się na bok pod pozorem napisania listu, przyłożył do ust trzcinę, jakby namyślając się co ma napisać, następnie zasłonił sobie twarz i skłonił głowę w dół.

Traccy siepacze towarzyszący Archiaszowi sądząc, że starzec boi się zaczęli się z niego śmiać i mu ubliżać, nazywając go nędznym tchórzem.

Przyczyną dziwnego zachowania mówcy nie był jednak strach. Ateńczyk ukradkiem zażył zawczasu przygotowaną truciznę, którą od dłuższego czasu nosił ze sobą na taką właśnie okazję. Gdy trucizna zaczęła działać, wstał zrobił kilka chwiejnych kroków i skonał przed ołtarzem.

Ateńczycy wystawili Demostenesowi posąg, na którym wyryli napis: „Gdybyś moc, Demostenesie, równą mądrości posiadał, nigdy by nad Hellenami miecz macedoński nie władał”.

Upadek Archiasza

Dalsze perypetie Archiasza nie są znane. Wiemy jedynie, że ostatnie lata „Łowcy zbiegów” nie należały do szczęśliwych, jak się dowiadujemy ze strzępów „Historii po Aleksandrze” autorstwa Arriana, Archiasz z Turioj „(…) skończył swe życie w skrajnej nędzy, otoczony ogólną pogardą”.

 


 

„A jeśli dobra sztuka, oklaski dajcie

i razem wszyscy radość nam swą okażcie”

 

W starożytności aktorzy tymi słowami kończyli występy na scenie. Czasy się zmieniły, a wraz z nimi środki wyrażania opinii, więc jeśli powyższy artykuł przypadł Wam do gustu nie musicie dawać oklasków; swą sympatię możecie okazać w inny sposób – obserwując Antyczny.blog i udostępniając tworzone przeze mnie treści na Twiterze i Facebooku lub zapisując się do poniższego newslettera.

Podaj adres e-mail w celu obserwowania tego bloga i otrzymywania powiadomień o dodaniu nowych wpisów.

Bibliografia

Arrian, Historia po Aleksandrze, w: Biblioteka, tom I, „Kodeksy” 1-187, przeł. O. Jurewicz, Wrocław 2006.

Plutarch z Cheronei, Demostenes, w: „Cztery żywoty”, przeł. M. Brożek, Warszawa 1954.

Polibiusz, Dzieje, t. II, przeł. S. Hammer i M. Brożek, Wrocław 2005.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s